تخصیص ارز و رفع تعهد ارزی

رفع تعهد ارزی صادرات یکی از مهم‌ترین الزامات فعالیت صادرکنندگان در تجارت خارجی ایران است و به معنای بازگرداندن ارز حاصل از صادرات  کالا و یا  خدمات به چرخه اقتصادی کشور، مطابق ضوابط و مقررات بانک مرکزی است. پس از انجام صادرات و ثبت اظهارنامه گمرکی، برای صادرکننده تعهد ارزی ایجاد می‌شود. در سال‌های اخیر، با پررنگ‌تر شدن سیاست‌های ارزی بانک مرکزی و تأکید بر بازگشت ارز حاصل از صادرات به چرخه رسمی تجارت کشور، موضوع رفع تعهد ارزی به یکی از مهم‌ترین الزامات و دغدغه‌های صادرکنندگان تبدیل شده است.

 روش‌های رفع تعهد ارزی صادرات

انتخاب هرکدام از این روش‌ها، به نوع کالا، شرایط صادرکننده، میزان صادرات و سیاست‌های ارزی روز بستگی دارد. بسیاری از صادرکنندگان تلاش می‌کنند از روش واردات در مقابل صادرات استفاده کنند؛ زیرا این روش علاوه بر رفع تعهد ارزی، امکان تأمین کالا و مواد اولیه را نیز فراهم می‌کند. و یا ترجیح میدهند ارز حاصل از صادرات خود را در سامانه سنا به دلیل اختلاف منطقی ارز سنا با بازار آزاد، ارائه دهند. لازم به ذکر است ارائه در سامانه سنا برای کدتعرفه های بند یک موسوم به زنجیره فولاد، قیر و پتروشیمی در حال حاضر امکان پذیر نیست.

 تخصیص ارز واردات چیست؟

تخصیص ارز واردات یکی از مهم‌ترین مراحل تأمین کالا در تجارت خارجی ایران است که واردکننده پس از نهایی شدن ثبت سفارش برای دریافت ارز موردنیاز واردات کالا، درخواست تخصیص ارز را در سامانه جامع تجارت (NTSW) ثبت می کند. در این مرحله، درخواست واردکننده بر اساس نوع کالا، اولویت و منشأ ارز و سیاست‌های ارزی کشور بررسی و در صورت تأیید، امکان تأمین ارز فراهم می‌شود. تخصیص به ‌موقع ارز نقش مهمی در تأمین و ترخیص سریع کالا، کاهش هزینه‌های انبارداری و جلوگیری از رسوب کالا و توقف تولید دارد؛ چراکه تأخیر در آن می‌تواند هزینه‌های انبارداری و قیمت تمام‌شده را افزایش داده و زنجیره تأمین را با اختلال مواجه کند. ازاین‌رو، آگاهی از فرآیند و پیگیری صحیح تخصیص ارز، یکی از عوامل کلیدی در کاهش هزینه‌ها و تسریع فرآیند واردات است.

 رفع تعهد ارزی واردات

رفع تعهد ارزی واردات به فرآیندی گفته می‌شود که طی آن واردکننده باید ثابت کند ارز تخصیص‌یافته دقیقاً در مسیر واردات کالا استفاده شده است.به بیان ساده، زمانی که واردکننده از  سیستم بانکی و یا حتی از محل صادرات خود ارز برای واردات کالا صرف می‌کند، موظف است پس از ورود کالا، اسناد مربوط به حمل، ترخیص و ورود کالا را ارائه دهد تا تعهد ارزی او بسته شود. که از زمان خرید ارز مهلت رفع تعهد ارزی و یا به عبارتی ورود کالا به کشور جهت ارائه پروانه گمرکی به بانک زمان مشخصی وجود دارد.  

در سال‌های اخیر، ارتباط میان صادرات و واردات در سیاست‌های ارزی کشور بسیار پررنگ‌تر شده است؛ بسیاری از واردکنندگان برای دریافت ارز از ارز حاصل از صادرات استفاده می‌کنند و صادرکنندگان نیز از طریق واردات در مقابل صادرات، تعهدات ارزی خود را رفع می‌کنند.لذا فعالان اقتصادی که مدیریت صحیح‌تری بر فرآیند رفع تعهد ارزی، ثبت سفارش، تخصیص ارز و اسناد گمرکی دارند، معمولاً با سرعت بیشتر و ریسک کمتری در حوزه واردات و صادرات فعالیت می‌کنند.