بیمه باربری در حمل و نقل بین المللی

1- بیمه باربری در حمل و نقل بین المللی چیست؟ راهنمای جامع بیمه کالا در واردات و صادرات

در تجارت بین‌المللی، کالا معمولاً مسیری طولانی را از محل تولید یا خرید تا مقصد نهایی طی می‌کند. این مسیر ممکن است شامل حمل زمینی، دریایی، هوایی یا ریلی، بارگیری و تخلیه، انبارداری، ترانشیپمنت و عبور از گمرکات مختلف باشد. در طول این فرآیند، کالا ممکن است بر اثر حوادثی مانند تصادف، آتش‌سوزی، واژگونی وسیله حمل، آب‌دیدگی، شکستگی، سرقت یا سایر خطرات تحت پوشش بیمه دچار خسارت شود.
برای واردکنندگان و صادرکنندگان ایرانی، انتخاب بیمه حمل مناسب، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا یک محموله ممکن است از زمان تحویل به شرکت حمل در کشور مبدأ تا ورود به ایران، انجام تشریفات گمرکی و انتقال به انبار مقصد، مراحل مختلفی را طی کند. بنابراین صرفاً خرید یک بیمه‌نامه کافی نیست و باید مشخص باشد کالا از چه مسیری، با چه وسیله‌ای، با چه ارزشی، تحت چه پوششی و تا چه نقطه‌ای بیمه شده است.
در این راهنمای جامع از گروه بازرگانی تارا تجارت، انواع بیمه باربری در حمل و نقل بین‌المللی، بیمه بار وارداتی و صادراتی، پوشش‌های کلوز A، B  و C، بیمه حمل دریایی، زمینی و هوایی، نحوه تعیین ارزش کالا، عوامل مؤثر بر هزینه بیمه، ارتباط بیمه با اینکوترمزهایی مانند FOB،CIF و  CIP، شرایط دریافت خسارت و مدارک مورد نیاز را بررسی می‌کنیم.
اگر واردکننده، صادرکننده، صاحب کالا یا فعال حوزه حمل و نقل و یا ترخیص کار گمرک هستید، این مقاله می‌تواند یک مرجع کاربردی برای آشنایی با بیمه باربری و انتخاب پوشش مناسب برای محموله شما باشد.

2- چرا بیمه باربری برای واردات و صادرات اهمیت دارد؟

در تجارت بین‌المللی، کالا ممکن است در زمان بارگیری، تخلیه یا حمل دریایی، زمینی، هوایی و ریلی با خطراتی مانند آتش‌سوزی، تصادف، واژگونی، آب‌دیدگی، شکستگی یا سرقت مواجه شود. بیمه باربری می‌تواند خسارت‌های تحت پوشش را طبق شرایط بیمه‌نامه جبران کند.
نکته مهم این است که مسئولیت شرکت حمل‌ونقل با پوشش بیمه باربری یکسان نیست و همه خسارت‌ها نیز الزاماً تحت پوشش بیمه قرار نمی‌گیرند. نوع پوشش، نوع کالا، مسیر حمل، ارزش محموله و شرایط بیمه‌نامه در میزان تعهد بیمه‌گر تأثیر دارد.

3- حمل و نقل بین المللی کالا چیست؟

حمل و نقل بین‌المللی کالا به جابه‌جایی کالا از یک کشور به کشور دیگر گفته می‌شود که می‌تواند از طریق حمل دریایی، زمینی، هوایی، ریلی یا ترکیبی از این روش‌ها انجام شود. به همین دلیل، در زمان تهیه بیمه باربری باید مبدأ، مقصد، مسیر حمل، روش حمل و مدت پوشش بیمه‌ای به‌درستی مشخص شود. همچنین شرایط معامله و اینکوترمزهایی مانند FOB، CIF و CIP می‌توانند در تعیین مسئولیت خریدار و فروشنده برای بیمه کالا مؤثر باشند.

4- انواع بیمه باربری بر اساس نوع حمل و مقصد:

4-1- بیمه باربری وارداتی

برای کالاهایی استفاده می‌شود که از یک کشور خارجی به ایران وارد می‌شوند و معمولاً مسیر حمل از مبدأ خارجی تا مقصد تعیین‌شده در ایران را پوشش می‌دهد.

4-2- بیمه باربری صادراتی

برای کالاهایی است که از ایران به کشور دیگری صادر می‌شوند و محموله را در برابر خطرات تحت پوشش، در مسیر صادرات بیمه می‌کند.

4-3- بیمه باربری ترانزیت داخلی

برای کالاهایی کاربرد دارد که از یک نقطه گمرکی یا مرزی وارد کشور شده و برای رسیدن به گمرک یا مقصد دیگری در داخل ایران، تحت حمل و ترانزیت قرار می‌گیرند.

4-4- بیمه باربری ترانزیت خارجی

مربوط به کالاهایی است که از یک کشور عبور کرده و مقصد نهایی آنها کشور دیگری است؛ بدون اینکه کالا برای مصرف در کشور مسیر ترانزیت وارد چرخه تجارت داخلی آن کشور شود.

4-5- بیمه باربری داخلی

برای حمل کالا بین دو نقطه داخل کشور استفاده می‌شود و می‌تواند حمل جاده‌ای، ریلی یا سایر روش‌های حمل داخلی را شامل شود.

5- انواع پوشش بیمه باربری؛ کلوزA، B  و  C

میزان تعهد بیمه‌گر در بیمه باربری به نوع پوشش انتخاب‌شده بستگی دارد. سه پوشش رایج در بیمه حمل و نقل کالا، کلوز A، کلوز B و کلوز C هستند که از نظر دامنه خطرات تحت پوشش با یکدیگر تفاوت دارند.

5-1- بیمه باربری کلوز C چیست؟

کلوز C یک پوشش بیمه ای محدود و ارزانترین کلوز بیمه است و در مقایسه با کلوزهای A و B، دامنه خطرات تحت پوشش کمتری دارد.  خطراتی که تحت پوشش این بیمه‌نامه قرار می‌گیرند عبارتند از:
-    آتش‌سوزی و انفجار
-    به گل نشستن، زمین‌گیر شدن، برخورد با کف دریا، غرق شدن و واژگونی کشتی
-    واژگونی یا خارج شدن وسایل حمل‌ونقل از خط یا ریل
-    برخورد کشتی یا شناور با هر وسیله خارجی به جز آب
-    تخلیه اضطراری کالا در بندر دیگر
-    زیان همگانی (از بین رفتن یا فدا کردن کالا)
-    به دریا انداختن کالا برای سبک کردن در شرایط بحرانی
-    خسارت همگانی
-    مسئولیت مشترک در تصادف

5-2- بیمه باربری کلوز B چیست؟

این بیمه‌نامه بین کلوز های C و A قرار دارد. خساراتی که تحت پوشش این کلوز قرار می‌گیرند عبارتند از:
-    تمامی خطرات در کلوز C
-     زلزله، آتشفشان و صاعقه
-     به دریا افتادن کالا از روی عرشه
-     ورود آب به داخل کشتی، شناور یا انبار کالا
-     از بین رفتن کلیه بسته‌ها در کشتی یا شناور
-     دزدی و دلالی
-     قلاب‌زدگی
-     آبدیدگی
-     روغن‌زدگی
-     شکست، ریزش و خسارت ناشی از کالاهای دیگر

لازم به ذکر است که در کلوز B معادل 3 درصد ارزش هر بسته خسارت دیده به عنوان فرانشیز از بیمه‌گزار دریافت می‌شود. هر بسته به معنای کوچک‌ترین واحد بسته‌بندی درج شده در بارنامه است.

5-3- بیمه باربری کلوز A چیست؟

کلوز A معمولاً گسترده‌ترین سطح پوشش در میان این سه کلوز محسوب می‌شود و خسارت‌های ناشی از خطرات تحت پوشش را، به‌جز مواردی که در استثنائات بیمه‌نامه قرار گرفته‌اند، پوشش می‌دهد. این استثنائات عبارتند از:
-    خسارت‌های وارد شده عمدی
-    خسارت‌های ناشی از فرسودگی
-    خسارات ناشی از نامناسب بودن بسته بندی
-    خسارت‌های ناشی از مشکلی در کالاهای ثبت شده در بیمه‌نامه
-    خسارت‌های ناشی از تاخیر
-    خسارت های ناشی از ورشکستگی مالکان و اجاره کنندگان و گرداندگان کشتی
-    خسارت‌های ناشی از انفجار هسته‌ای و…
کالاهایی که با کانتینر یخچال دار حمل می‌شوند، زیرمجموعه این کلوز می باشند.

5-4- تفاوت کلوز A، B و C در بیمه باربری

به‌طور کلی، تفاوت اصلی این سه کلوز در میزان و گستره خطرات تحت پوشش است. انتخاب کلوز مناسب به نوع کالا، روش حمل، مسیر، ارزش محموله و میزان ریسک قابل‌قبول بستگی دارد و نمی‌توان یک کلوز را برای تمام محموله‌ها بهترین گزینه دانست.

6- شرط عدم تحویل کالا چیست؟

شرط عدم تحویل زمانی مطرح می‌شود که بخشی از محموله یا تمام کالا پس از تخلیه از وسیله حمل، معمولاً کشتی، به گیرنده تحویل داده نشود و علت مفقودی آن مشخص نباشد. در صورتی که این پوشش در بیمه‌نامه وجود داشته باشد، بیمه‌گذار می‌تواند با تهیه صورت‌جلسه عدم تحویل کالا و ارائه مدارک لازم به شرکت بیمه، برای بررسی و دریافت خسارت مطابق شرایط بیمه‌نامه اقدام کند. البته کلوز A پوشش عدم تحویل را شامل می‌شود؛ اما در کلوز B و C این پوشش وجود ندارد و بیمه‌گزار باید هزینه اضافی‌ای را برای خرید این پوشش پرداخت کند.

7- پوشش انبارداری در بیمه باربری چیست؟

اگر کالا قبل، حین یا پس از حمل برای مدت مشخصی در انبار قرار گیرد، ممکن است با توجه به شرایط بیمه‌نامه، پوشش انبارداری نیز برای آن در نظر گرفته شود. مدت و محدوده این پوشش باید هنگام صدور بیمه‌نامه مشخص شود.

8- پوشش داخلی در بیمه باربری چیست؟

در بسیاری از محموله‌های وارداتی یا صادراتی، بخشی از مسیر در داخل کشور انجام می‌شود. پوشش داخلی می‌تواند برای جابه‌جایی کالا و پوشش حواثی مثل آتش سوزیی و تصادف وسلیه نقلیه در این بخش از مسیر در نظر گرفته شود؛ برای مثال، حمل کالا از بندر به انبار خریدار در ایران.

9- بیمه باربری بر اساس نوع حمل کالا

نوع وسیله حمل و مسیر جابه‌جایی کالا، در انتخاب پوشش بیمه باربری اهمیت دارد. محموله‌ها ممکن است از طریق دریا، هوا، جاده، راه‌آهن یا ترکیبی از این روش‌ها منتقل شوند.

9-1- بیمه حمل و نقل دریایی

برای کالاهایی استفاده می‌شود که با کشتی حمل می‌شوند و در تجارت بین‌المللی، به‌ویژه واردات و صادرات، کاربرد زیادی دارد. نوع کالا، مسیر دریایی و خطرات احتمالی در انتخاب پوشش بیمه اهمیت دارند. در بیمه حمل و نقل به روش‌های دریایی، حمل بر شناورهای کوچک و حمل بر کشتی‌های طبقه‌بندی شده نیز جزء این نوع بیمه می‌باشد، و هر کدام شرایط و نرخ خود را دارند.

9-2- بیمه حمل و نقل هوایی

برای محموله‌هایی است که از طریق هواپیما جابه‌جا می‌شوند. این روش معمولاً برای کالاهای باارزش، حساس یا محموله‌هایی که سرعت تحویل در آنها اهمیت دارد، مورد استفاده قرار می‌گیرد. در مورد حمل و نقل هوایی، برای دریافت خسارت، باید در مدت ۳۰ روز پس از رسیدن هواپیمای حامل کالا به فرودگاه مقصد، اقدامات لازم صورت بگیرد.

9-3- بیمه حمل و نقل زمینی

در حمل جاده‌ای کالا، از جمله حمل کامیونی بین کشورها یا حمل کالا از بنادر و گمرکات به مقصد نهایی، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

9-4- بیمه حمل و نقل ریلی

برای کالاهایی که از طریق راه‌آهن جابه‌جا می‌شوند کاربرد دارد و می‌تواند برای حمل داخلی یا بین‌المللی مورد استفاده قرار گیرد.

9-5- بیمه حمل و نقل مرکب یا چندوجهی

گاهی یک محموله در مسیر خود با چند وسیله مختلف حمل می‌شود؛ برای مثال ابتدا با کامیون، سپس با کشتی و در ادامه دوباره با کامیون. در چنین شرایطی باید محدوده پوشش بیمه برای تمام مراحل حمل به‌درستی مشخص شود.

10- بیمه باربری و اینکوترمز؛ مسئولیت بیمه کالا با فروشنده است یا خریدار؟

اینکوترمز مشخص می‌کند در یک معامله بین‌المللی، مسئولیت حمل، هزینه‌ها، ریسک و در برخی قواعد، تهیه بیمه کالا بر عهده کدام طرف است. بنابراین هنگام خرید یا فروش کالا، باید اینکوترمز قرارداد قبل از تهیه بیمه بررسی شود.

10-1- بیمه کالا در FOB

در FOB، فروشنده مسئول تحویل کالا روی کشتی در بندر مبدأ است و تعهدی برای تهیه بیمه حمل ندارد. بنابراین معمولاً خریدار برای پوشش ریسک حمل کالا، بیمه را تهیه می‌کند.

10-2- بیمه کالا در CIF

در CIF، فروشنده موظف است حمل دریایی کالا تا بندر مقصد را ترتیب داده و برای محموله بیمه تهیه کند. با این حال، میزان و محدوده پوشش بیمه باید بررسی شود؛ زیرا حداقل پوشش مورد نیاز در CIF با CIP تفاوت دارد.

10-3- بیمه کالا در CIP

در CIP نیز فروشنده موظف به تهیه بیمه کالا تا مقصد توافق‌شده است. این قاعده می‌تواند برای روش‌های مختلف حمل، از جمله حمل چندوجهی، استفاده شود و سطح پوشش بیمه آن نسبت به CIF گسترده‌تر است.

10-4- در کدام اینکوترمز فروشنده موظف به تهیه بیمه است؟

در بین قواعد اینکوترمز، CIF و CIP قواعدی هستند که فروشنده را ملزم به تهیه بیمه برای کالا می‌کنند. در سایر قواعد، تهیه بیمه الزام قراردادی اینکوترمز برای فروشنده نیست؛ با این حال طرفین می‌توانند بر اساس قرارداد خود درباره بیمه توافق کنند.

10-5- تفاوت بیمه کالا در CIF و CIP چیست؟

مهم‌ترین تفاوت، سطح پوشش بیمه‌ای مورد انتظار است. در CIF، فروشنده معمولاً حداقل پوشش مقرر در اینکوترمز را تهیه می‌کند؛ در حالی که در CIP، سطح پوشش مورد نیاز گسترده‌تر است. بنابراین اگر شما به‌عنوان خریدار به پوشش بیشتری نیاز دارید، صرفاً به نام CIF یا CIP اکتفا نکنید و شرایط و میزان پوشش درج‌شده در بیمه‌نامه را بررسی کنید.

11- اصطلاحات تخصصی بیمه باربری بین المللی

در بیمه باربری، اصطلاحات تخصصی مختلفی در بیمه‌نامه، اسناد حمل و فرآیند رسیدگی به خسارت استفاده می‌شود. آشنایی با این اصطلاحات به واردکنندگان و صادرکنندگان کمک می‌کند شرایط بیمه‌نامه خود را بهتر بررسی کنند.

11-1- بیمه‌گذار

بیمه‌گذار شخص حقیقی یا حقوقی است که قرارداد بیمه را با شرکت بیمه منعقد می‌کند و پرداخت حق بیمه و انجام تعهدات تعیین‌شده در بیمه‌نامه را بر عهده دارد.

11-2- بیمه‌شده

بیمه‌شده شخص یا مجموعه‌ای است که منافع یا اموال او تحت پوشش بیمه قرار گرفته است. در بیمه باربری، معمولاً مالک کالا یا شخصی که نسبت به کالا دارای منفعت بیمه‌ای است، بیمه‌شده محسوب می‌شود.

11-3- ذی‌نفع

ذی‌نفع شخص یا مجموعه‌ای است که طبق بیمه‌نامه در صورت وقوع خسارت، حق دریافت تمام یا بخشی از خسارت بیمه‌ای را دارد.

11-4- بیمه‌گر

بیمه‌گر همان شرکت بیمه‌ای است که در مقابل دریافت حق بیمه، تعهدات و پوشش‌های مشخص‌شده در بیمه‌نامه را بر عهده می‌گیرد.

11-5- حق بیمه

حق بیمه مبلغی است که بیمه‌گذار برای دریافت پوشش بیمه‌ای به بیمه‌گر پرداخت می‌کند. میزان آن می‌تواند بر اساس ارزش کالا، نوع کالا، مسیر و روش حمل، نوع پوشش و سایر عوامل تعیین شود.

11-6- فرانشیز

فرانشیز بخشی از خسارت است که طبق شرایط بیمه‌نامه بر عهده بیمه‌گذار یا ذی‌نفع قرار می‌گیرد و بیمه‌گر نسبت به آن تعهدی ندارد.

11-7- سرمایه بیمه

سرمایه بیمه حداکثر ارزش مالی است که برای مورد بیمه در بیمه‌نامه تعیین می‌شود و مبنای تعهد بیمه‌گر در حدود شرایط قرارداد قرار می‌گیرد.

11-8- خسارت

خسارت زیان یا آسیب واردشده به کالای بیمه‌شده در اثر خطرات تحت پوشش بیمه‌نامه است. میزان قابل پرداخت بر اساس شرایط بیمه، مدارک خسارت و نظر کارشناسی تعیین می‌شود.

11-9- بارنامه

بارنامه یکی از اسناد اصلی حمل کالا است که اطلاعاتی مانند مشخصات فرستنده و گیرنده، نوع کالا، مقدار محموله، مبدأ، مقصد و اطلاعات حمل را نشان می‌دهد. اطلاعات بارنامه در صدور و بررسی بیمه باربری نیز اهمیت دارد.

11-10- کلوز (Clause)

کلوز به مجموعه شرایط و پوشش‌های مشخص بیمه باربری گفته می‌شود که حدود تعهدات بیمه‌گر و خطرات تحت پوشش را تعیین می‌کند. کلوزهای A، B و C از شناخته‌شده‌ترین پوشش‌های بیمه باربری هستند.

11-11- ترانشیپمنت  (Transshipment)

ترانشیپمنت به انتقال کالا از یک وسیله حمل به وسیله حمل دیگر در طول مسیر گفته می‌شود؛ برای مثال، انتقال محموله از یک کشتی به کشتی دیگر قبل از رسیدن به مقصد نهایی.

11-12- پارشیال شیپمنت Partial Shipment

Partial Shipment یا حمل به دفعات، به شرایطی گفته می‌شود که مقدار کل کالای موضوع قرارداد یا محموله، در چند مرحله و در چند نوبت ارسال شود.

11-13- خسارت مشترک General Average

General Average  یا «خسارت مشترک» مفهومی در حمل دریایی است که در شرایط خاص، برای نجات کشتی، محموله و سفر دریایی از یک خطر مشترک، هزینه یا خسارتی به‌صورت مشترک میان ذی‌نفعان مربوط تقسیم می‌شود.

 Total Loss 11-14 

 Total Loss به معنای «خسارت کلی» است؛ یعنی کالا به‌طور کامل از بین رفته یا در شرایطی قرار گرفته که طبق مفاد بیمه‌نامه، خسارت آن در حکم خسارت کلی محسوب می‌شود.

 Constructive Total Loss 11-15 

Constructive Total Loss یا «خسارت کلی فرضی» زمانی مطرح می‌شود که کالا به‌طور کامل از بین نرفته، اما میزان آسیب یا هزینه نجات و بازیابی آن به حدی است که طبق شرایط بیمه، می‌توان آن را در حکم خسارت کلی تلقی کرد.

 12- ارزش در بیمه نامه باربری بین المللی

ارزش مورد بیمه مبلغی است که مبنای تعیین سرمایه بیمه‌شده قرار می‌گیرد. در صورتی که بیمه‌گر و بیمه‌گذار توافق دیگری نداشته باشند، ارزش بیمه‌شده معمولاً بر اساس قیمت خرید کالا به‌علاوه هزینه حمل و میزان عدم‌النفع تعیین می‌شود.

 13- عدم‌النفع در بیمه باربری چیست؟

عدم‌النفع به زیان مالی ناشی از از دست رفتن منفعت مورد انتظار گفته می‌شود. در حمل‌ونقل کالا، ممکن است آسیب‌دیدن یا تأخیر در رسیدن محموله علاوه بر خسارت مستقیم به خود کالا، موجب ایجاد زیان‌های جانبی نیز شود.
در برخی شرایط بیمه باربری، برای جبران این بخش از زیان، مبلغی تحت عنوان عدم‌النفع در ارزش مورد بیمه لحاظ می‌شود. در صورتی که توافق دیگری بین بیمه‌گر و بیمه‌گذار وجود نداشته باشد، عدم‌النفع معمولاً معادل ۱۰ درصد مجموع قیمت خرید کالا و هزینه حمل آن در نظر گرفته می‌شود.

 14- محاسبه هزینه بیمه باربری بین المللی

مبلغ حق بیمه باربری بر اساس میزان ریسک محموله و نوع پوشش انتخاب‌شده تعیین می‌شود و معمولاً به‌صورت درصد یا در هزارِ ارزش مورد بیمه محاسبه می‌شود. 
نرخ بیمه برای پوشش‌های مختلف یکسان نیست. برای مثال، در تعرفه‌های مورد اشاره برای بیمه باربری، نرخ شرط FPA  معادل ۳ در هزار ارزش بیمه‌شده در نظر گرفته شده و نرخ شرط W.A با توجه به نوع کالا متفاوت است و در حدود ۱.۵ درصد قرار می‌گیرد. نرخ پوشش All Risks نیز بر مبنای نرخ W.A تعیین می‌شود و در نمونه ذکرشده معادل ۱۲۰ درصد آن است.
با این حال، نرخ نهایی بیمه الزاماً برای تمام محموله‌ها یکسان نیست. عواملی مانند نوع و کیفیت بسته‌بندی، نحوه حمل، استفاده از کانتینر، مسیر حمل، نوع کالا و میزان ریسک محموله می‌توانند در تعیین حق بیمه یا اعمال تخفیف مؤثر باشند. به همین دلیل، برای محاسبه دقیق هزینه بیمه یک محموله، باید مشخصات کامل کالا و مسیر حمل بررسی شود.

 15- تأثیر وسیله حمل در بیمه باربری

نوع وسیله حمل یکی از عوامل مؤثر در ارزیابی ریسک و تعیین شرایط بیمه باربری است. حمل کالا با کشتی، هواپیما، کامیون یا قطار، خطرات متفاوتی دارد و به همین دلیل نوع حمل، مسیر و شرایط محموله می‌تواند در تعیین پوشش و حق بیمه تأثیرگذار باشد.
برای مثال، در حمل دریایی احتمال خطراتی مانند آب‌دیدگی، خسارت‌های ناشی از شرایط دریا و تخلیه و بارگیری وجود دارد؛ در حالی که در حمل زمینی، عواملی مانند تصادف، واژگونی یا آسیب در مسیر جاده‌ای اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.
همچنین در حمل چندوجهی، باید تمام مراحل جابه‌جایی کالا و انتقال آن بین وسایل حمل در بیمه‌نامه به‌درستی مشخص شود.

 16- تأثیر بسته‌بندی کالا در بیمه باربری بین المللی

بسته‌بندی مناسب نقش مهمی در کاهش احتمال آسیب‌دیدن کالا در طول حمل دارد. نوع بسته‌بندی باید با ماهیت کالا، روش حمل، مسیر، مدت حمل و شرایط جابه‌جایی متناسب باشد.
برای مثال، کالاهای شکستنی، ماشین‌آلات حساس یا کالاهایی که در برابر رطوبت آسیب‌پذیر هستند، به بسته‌بندی و حفاظت مناسب‌تری نیاز دارند.
بسته‌بندی نامناسب می‌تواند احتمال خسارت را افزایش دهد و در برخی شرایط، در ارزیابی یا پرداخت خسارت نیز مؤثر باشد. به همین دلیل، مشخصات و وضعیت بسته‌بندی باید هنگام تهیه بیمه باربری مورد توجه قرار گیرد.

 17- بارنامه در بیمه باربری بین المللی چیست؟

بارنامه یکی از مهم‌ترین اسناد حمل کالا است که اطلاعات اصلی محموله و مسیر جابه‌جایی را مشخص می‌کند. اطلاعات بارنامه در زمان صدور بیمه‌نامه اهمیت دارد، زیرا بیمه‌گر بر اساس مشخصات کالا، مبدأ، مقصد و روش حمل، ریسک محموله را ارزیابی می‌کند.

 18- اطلاعات مهم بارنامه برای صدور بیمه‌نامه

برای صدور بیمه باربری معمولاً اطلاعاتی مانند نام فرستنده و گیرنده، نوع و مقدار کالا، ارزش محموله، مبدأ و مقصد، وسیله حمل، شماره و تاریخ بارنامه و نحوه بسته‌بندی اهمیت دارد.
هرچه اطلاعات ارائه‌شده دقیق‌تر باشد، احتمال بروز اختلاف در زمان بررسی خسارت نیز کمتر خواهد بود.

 19- تفاوت بارنامه دریایی، هوایی و زمینی

بارنامه‌ها بر اساس روش حمل، شکل و اطلاعات متفاوتی دارند. بارنامه دریایی (Bill of Lading) برای حمل دریایی، بارنامه هوایی (Air Waybill) برای حمل هوایی و اسناد حمل زمینی مانند CMR برای حمل جاده‌ای بین‌المللی استفاده می‌شوند. با وجود تفاوت در نوع سند، همه آنها اطلاعاتی درباره کالا، فرستنده، گیرنده و مسیر حمل ارائه می‌کنند که می‌تواند در فرآیند بیمه و رسیدگی به خسارت اهمیت داشته باشد.

 20- آیا اشتباه در اطلاعات بارنامه می‌تواند روی خسارت بیمه اثر بگذارد؟

بله. درج اطلاعات نادرست یا ناقص درباره کالا، ارزش محموله، مسیر یا نحوه حمل می‌تواند در زمان بررسی خسارت مشکل ایجاد کند و در شرایطی بر میزان یا نحوه پرداخت خسارت اثر بگذارد. به همین دلیل، اطلاعات بارنامه و بیمه‌نامه باید تا حد امکان با یکدیگر مطابقت داشته باشند و هرگونه مغایرت مهم پیش از حمل یا در سریع‌ترین زمان ممکن اصلاح و به بیمه‌گر اعلام شود.

 21- چه کسی خسارت بیمه باربری را دریافت می‌کند؟

در حالت معمول، خسارت به بیمه‌گذار یا ذی‌نفعی پرداخت می‌شود که طبق بیمه‌نامه و اسناد مربوط، حق دریافت خسارت را دارد. بنابراین لزوماً شخصی که بیمه‌نامه را خریداری کرده، تنها فردی نیست که می‌تواند خسارت را دریافت کند.
برای مثال، اگر یک شرکت ایرانی کالایی را وارد کرده و بیمه‌نامه به نام آن شرکت صادر شده باشد، در صورت وقوع خسارت، همان شرکت می‌تواند طبق شرایط بیمه‌نامه برای اعلام و دریافت خسارت اقدام کند. اگر شخص یا شرکت دیگری به‌عنوان ذی‌نفع تعیین شده باشد، پرداخت می‌تواند مطابق حقوق همان ذی‌نفع انجام شود.

 22- مدارک مورد نیاز برای دریافت خسارت بیمه باربری بین المللی چیست؟

مدارک مورد نیاز به نوع خسارت، نوع کالا و شرایط بیمه‌نامه بستگی دارد، اما معمولاً مدارکی مانند موارد زیر برای بررسی خسارت درخواست می‌شود:

-    اصل یا تصویر بیمه‌نامه
-    بارنامه یا سند حمل
-    فاکتور خرید کالا  (Invoice)
-    پکینگ لیست  (Packing List)
-    اسناد مربوط به حمل و تحویل کالا
-    گزارش یا صورت‌جلسه خسارت
-    گزارش شرکت حمل‌ونقل یا متصدی حمل یا کاپیتان کشتی، در صورت وجود
-    اسناد و مدارک گمرکی، در موارد مرتبط
-    تصاویر کالا و محل خسارت، در صورت نیاز
-    مدارک مربوط به ارزش و میزان خسارت
پس از اعلام خسارت و ارائه مدارک، شرکت بیمه یا ارزیاب خسارت، موضوع را بررسی می‌کند و در صورت احراز پوشش و مسئولیت بیمه‌گر، میزان خسارت قابل پرداخت تعیین می‌شود.

 23- مدت زمان اعتبار بیمه نامه حمل و نقل بین المللی کالای وارداتی و صادراتی

مدت اعتبار بیمه باربری معمولاً از زمانی آغاز می‌شود که کالا برای شروع حمل بارگیری شده و تا رسیدن محموله به مقصد نهایی و پایان تخلیه آن ادامه دارد. بنابراین محدوده زمانی پوشش بیمه باید در بیمه‌نامه و شرایط آن به‌درستی مشخص شده باشد. 
اگر کالا بدون هماهنگی از مسیر تعیین‌شده در بیمه‌نامه خارج شود، ممکن است شرایط پوشش بیمه‌ای تحت تأثیر قرار گیرد و در برخی موارد تعهد بیمه‌گر نسبت به محموله خاتمه پیدا کند.
در حمل‌ونقل دریایی نیز برای پایان پوشش بیمه، علاوه بر تخلیه کالا در مقصد نهایی، مهلت زمانی مشخصی پس از تخلیه کامل محموله در آخرین بندر وجود دارد. این مهلت در شرایط متداول بیمه‌های باربری ۶۰ روز در نظر گرفته می‌شود، مگر اینکه کالا پیش از آن به مقصد نهایی منتقل یا شرایط دیگری در بیمه‌نامه تعیین شده باشد.

 24- چک لیست اشتباهات رایج هنگام بیمه کردن کالا

قبل از صدور بیمه‌نامه باربری، این موارد را بررسی کنید:
-    اعلام نکردن ارزش واقعی کالا یا درج ارزش نادرست در بیمه‌نامه
-    انتخاب پوشش نامناسب بدون توجه به نوع کالا و میزان ریسک
-    بی‌توجهی به استثنائات بیمه‌نامه و تصور اینکه تمام خسارت‌ها تحت پوشش هستند
-    ثبت اشتباه مبدأ، مقصد یا مسیر حمل
-    اعلام نکردن ترانشیپمنت یا تغییر وسیله حمل در مسیر
-    بی‌توجهی به نوع وسیله حمل؛ دریایی، زمینی، هوایی یا ریلی
-    توجه نکردن به بسته‌بندی کالا و شرایط نگهداری آن
-    مشخص نکردن مدت و محدوده پوشش بیمه، به‌خصوص در حمل‌های چندمرحله‌ای
-    عدم تطابق اطلاعات بیمه‌نامه با بارنامه، فاکتور و سایر اسناد حمل
-    نادیده گرفتن پوشش مورد نیاز برای انبارداری یا حمل داخلی
-    اعلام نکردن به‌موقع خسارت به شرکت بیمه
-    از بین بردن یا جابه‌جایی شواهد خسارت پیش از انجام بررسی و کارشناسی
-    خرید بیمه صرفاً بر اساس پایین‌ترین قیمت بدون مقایسه شرایط و پوشش‌ها

 25- مثال واقعی برای انتخاب بیمه حمل و نقل بین المللی

فرض کنید یک شرکت ایرانی قصد دارد ۱۰۰ هزار دلار ماشین‌آلات صنعتی از چین به ایران وارد کند. کالا ابتدا از کارخانه فروشنده در چین به یک بندر منتقل می‌شود، سپس با کشتی به ایران می‌رسد و پس از انجام تشریفات گمرکی، با کامیون به انبار خریدار منتقل می‌شود.
در چنین شرایطی، انتخاب بیمه باربری را می‌توان به شکل زیر بررسی کرد:
چه نوع بیمه‌ای؟
چون کالا از خارج از کشور وارد ایران می‌شود، این محموله در گروه بیمه باربری وارداتی قرار می‌گیرد.
چه پوششی؟

با توجه به ارزش بالای ماشین‌آلات و طولانی بودن مسیر، خریدار باید پوششی متناسب با ریسک محموله انتخاب کند. در صورت نیاز به پوشش گسترده‌تر، می‌توان پوشش‌هایی مانند کلوز A را بررسی کرد؛ البته انتخاب نهایی باید بر اساس نوع کالا، مسیر و شرایط بیمه‌نامه انجام شود.
ارزش کالا چقدر است؟
قیمت خرید کالا ۱۰۰ هزار دلار است، اما ارزش مورد بیمه لزوماً فقط قیمت خرید نیست و می‌تواند با توجه به هزینه حمل و شرایط مربوط به ارزش بیمه‌شده، مبلغ بیشتری باشد.
بنابراین قبل از صدور بیمه‌نامه باید ارزش مورد بیمه به‌درستی تعیین شود.
بیمه از چه زمانی شروع می‌شود؟
باید مشخص شود پوشش بیمه از چه مرحله‌ای آغاز می‌شود؛ برای مثال از زمان بارگیری کالا در مبدأ یا شروع حمل، مطابق شرایط بیمه‌نامه.
بیمه تا کجا ادامه دارد؟
با توجه به مسیر مورد توافق، محدوده پوشش باید از مبدأ تا مقصد تعیین شود. در این مثال، بهتر است پوشش بیمه علاوه بر مسیر بین‌المللی، مرحله حمل داخلی پس از ورود و ترخیص کالا تا انبار خریدار را نیز در صورت نیاز پوشش دهد.
چه کسی بیمه را تهیه می‌کند؟
این موضوع به شرایط قرارداد و اینکوترمز معامله بستگی دارد. برای مثال، در CIF و CIP فروشنده موظف به تهیه بیمه طبق الزامات اینکوترمز است، اما در شرایطی مانند FOB معمولاً خریدار باید برای بیمه محموله اقدام کند.
نتیجه مثال
در این سناریو، خریدار نباید صرفاً به خرید یک بیمه‌نامه با کمترین قیمت اکتفا کند. باید نوع کالا، ارزش محموله، مسیر حمل، وسیله حمل، بسته‌بندی، اینکوترمز، محدوده پوشش و استثنائات بیمه‌نامه را بررسی کند تا بیمه انتخاب‌شده با ریسک واقعی محموله متناسب باشد.